PHỤNG VỤ BÍ TÍCH TRUYỀN CHỨC THÁNH
DẪN NHẬP
Khác với các bí tích mà sau này các linh mục sẽ thi hành với tư cách là thừa tác viên ban phát, Bí tích Truyền Chức Thánh là bí tích mà các linh mục tương lai không phải là người cử hành, nhưng là người phải chuẩn bị tâm hồn để lãnh nhận. Chính vì lẽ đó, việc thấu hiểu không chỉ khía cạnh cử hành phụng vụ mà cả chiều kích thần học của bí tích này là điều tối quan trọng đối với các ứng viên. Vì lễ tấn phong giám mục ít khi diễn ra và gắn liền trực tiếp với hàng giám mục hơn là thừa tác vụ thường nhật của một linh mục, nên nghi thức này không thuộc phạm vi khảo cứu của bài viết.[1]
Trong phần khảo cứu tiếp theo về việc truyền chức thánh, những trọng tâm cần lưu ý bao gồm: (1) ý nghĩa của nghi thức và các chọn lựa tự do gắn liền; (2) việc cử hành đúng quy thức cùng vai trò của tiến chức; và (3) những khâu chuẩn bị cần thiết trước khi cử hành phụng vụ.
Bản tính con người vốn mau quên, và các linh mục cũng không ngoại lệ. Vì thế, hằng năm các ngài lặp lại lời hứa khi chịu chức trong Thánh lễ Làm phép Dầu. Nghi thức này vừa giúp các ngài hồi tâm nhớ lại những cam kết đã tuyên hứa, vừa là lời mời gọi dấn thân cách mới mẻ hơn cho sứ vụ. Do vậy, phần cuối của giáo trình này sẽ khảo sát và luận giải chi tiết về phụng vụ lặp lại lời hứa linh mục.
LƯỢC SỬ VỀ VIỆC TRUYỀN CHỨC THÁNH
TRONG TÂN ƯỚC
Đức Kitô đã tuyển chọn Nhóm Mười Hai cách riêng biệt để trao phó cho các ông một sứ mạng riêng. Các ông được mời gọi sống thân mật với Người, học hỏi nơi Người, và sau này tiếp nối những gì Người đã làm. Người sai các ông đi rao giảng, trừ quỷ và cử hành phép rửa. Người hứa ban Chúa Thánh Thần cho các ông – Đấng mà các ông đã lãnh nhận vào ngày lễ Ngũ Tuần – đồng thời trao cho các ông quyền tha tội. Tất cả những quyền năng và phận vụ ấy đều nằm trọn trong sứ mạng mà Người ủy thác.
Tuy nhiên, bên cạnh nhóm thân tín gồm Mười Hai Tông Đồ, Đức Kitô còn kêu gọi những người khác cùng thông phần vào thừa tác vụ của các Tông Đồ. Người đã tuyển chọn bảy mươi hai môn đệ và sai các ông lên đường với sứ mạng tương tự như sứ mạng Người đã trao phó cho Nhóm Mười Hai. Vào biến cố Thăng Thiên, khi Người truyền lệnh cho các môn đệ đi khắp tứ phương thiên hạ và loan báo Tin Mừng, hiện diện quanh Người lúc đó không chỉ có Nhóm Mười Hai. Thánh sử Luca thuật lại rằng có hơn năm trăm anh em đã quy tụ trong dịp này; tất cả họ cũng được mời gọi chia sẻ sứ mạng loan báo Tin Mừng ấy.
Cũng như đối với các bí tích khác, Đức Kitô, Đấng thiết lập Bí tích Truyền Chức Thánh đã không để lại một nghi thức chi tiết nào cho việc cử hành bí tích này. Người chỉ trao cho các môn đệ những yếu tố cốt yếu, đồng thời ban cho các ông ân huệ Chúa Thánh Thần để hướng dẫn các ông triển khai các thể thức cụ thể. Ngay cả việc thông ban chức thánh tiên khởi cho các Tông Đồ cũng không diễn ra trong một thời điểm duy nhất, mà trải dài qua nhiều biến cố khác nhau: trong Bữa Tiệc Ly, Người thiết lập Bí tích Thánh Thể và truyền lệnh cho các ông hãy làm như Người đã làm; sau khi Phục Sinh, Người thổi hơi trên các ông để ban Chúa Thánh Thần cùng quyền năng tha tội; vào ngày lễ Ngũ Tuần, Chúa Thánh Thần ngự xuống trên các Tông Đồ; và trước khi về trời, Người sai các ông đi rao giảng, chữa lành bệnh tật và xua trừ ma quỷ.
Hiển nhiên là những người được Đức Kitô ủy thác đi khắp thế gian và giảng dạy muôn dân không thể tự mình hoàn tất công việc đó. Thế giới thì bao la mà số lượng các ông lại chỉ có một nhúm người, và chẳng bao lâu nữa tất cả các ông đều sẽ qua đời. Vì thế, bằng cách nào đó, các ông phải chuyển giao sứ mạng này lại cho những người kế nhiệm.
Các Tông Đồ chủ yếu hiến mình cho công cuộc loan báo Tin Mừng, một sứ vụ đòi hỏi các ngài phải rảo bước từ nơi này sang nơi khác. Để củng cố đức tin nơi các cộng đoàn đã được gieo trồng, các ngài đặt tay trên những người được xét là xứng đáng với sứ mạng, qua đó thiết lập họ làm giám mục (Episkopoi). Các ngài cũng thiết lập các kỳ mục hay linh mục (Presbuteroi) để cộng tác với các giám mục và coi sóc các cộng đoàn nhỏ hơn. Đến lượt mình, các giám mục lại đặt tay trên những người kế vị mình thì một tiến trình được duy trì liên tục cho đến tận ngày nay. Như vậy, một thừa tác vụ linh mục thành sự được thiết lập, ngoài những yếu tố khác, trước hết nhờ tính kế truyền tông đồ, tức chuỗi nối kết không gián đoạn của việc đặt tay, vốn bắt nguồn tối hậu từ các Tông Đồ và từ chính Đức Giêsu. Tuy nhiên, sự liên kết với các Tông Đồ qua cử chỉ đặt tay chỉ là biểu lộ bên ngoài của một thực tại nội tại, đòi hỏi người lãnh nhận phải đảm nhận trách vụ lưu truyền trọn vẹn kho tàng đức tin đúng như đã được các Tông Đồ thông truyền cách đích thực.
Theo dòng thời gian, các nghi thức khác dần được hình thành nhằm khai triển hoặc giải thích thêm cho nghi thức truyền chức và các lời nguyện đi kèm. Chính vì thế, ngày nay trong nghi thức truyền chức thánh, chúng ta còn có các nghi thức như: giới thiệu tiến chức, mặc phẩm phục, xức Dầu Thánh, Kinh Cầu Các Thánh, trao phó các biểu trưng tác vụ cho tân chức, phủ phục, v.v.
CHỨC PHÓ TẾ[2]
Ban đầu, các phó tế được tuyển chọn để phục vụ trong một tác vụ mang tính trần thế, đó là việc phân phát lương thực. Các ngài có nhiệm vụ trợ giúp và chia sẻ gánh nặng với các Tông Đồ để các Tông Đồ có thể chuyên tâm vào thừa tác vụ thiêng liêng hơn là cầu nguyện và loan báo Tin Mừng. Tuy nhiên, những người được tuyển chọn phải là những người nổi bật về đức tin và đời sống Kitô hữu. Và quả thực, chẳng bao lâu sau, sự kiên vững trong đức tin của các ngài đã được minh chứng qua cuộc tử đạo của thánh Têphanô, vị tử đạo tiên khởi vốn là một phó tế.
Giáo Hội sơ khai có nhiều tác vụ khác nhau bao gồm: các tông đồ, phó tế, giám quản, kỳ mục, ngôn sứ, trinh nữ, quả phụ, v.v. Theo dòng thời gian, đặc biệt là từ thời kỳ hòa bình dưới triều đại hoàng đế Constantinô, cơ cấu các thừa tác vụ dần được phân định rõ nét hơn. Trong giai đoạn này, những người coi sóc gia tăng đáng kể quyền bính cả về phương diện giáo hội lẫn dân sự; các ngài cai quản đồng thời cả địa hạt giáo hội lẫn lãnh thổ hành chính dân sự. Các ngài đã tiếp nhận nhiều phù hiệu từ thể chế dân sự Rôma làm biểu trưng cho địa vị xã hội của mình, và nhiều yếu tố trong số đó vẫn được lưu giữ cho đến ngày nay để phân biệt thừa tác vụ này.
Các phó tế tiếp tục đảm nhận vai trò phụ tá cho giám mục, đồng thời thường được giao phó việc quản lý tài sản của giáo phận. Quyền hạn về mặt tài chính cùng sự thân cận với giám mục đã mang lại cho các ngài một vị thế và ảnh hưởng đáng kể. Tuy nhiên, tầm quan trọng của chức phó tế dần suy giảm cùng với sự phát triển mở rộng của Giáo Hội.
Các phó tế không thể vươn tới mọi nơi mà giám mục cần phái đi, buộc giám mục phải hoàn toàn nương tựa vào các kỳ mục để chăm lo nhu cầu mục vụ tại những vùng này. Hơn nữa, các phó tế không có năng quyền cử hành Thánh Thể. Vì thế, giám mục thường truyền chức linh mục cho một phó tế; trên thực tế, điều này dần dẫn đến tập tục coi chức phó tế như một giai đoạn trung gian tiến tới chức linh mục.
Các linh mục thi hành tác vụ như những linh mục phụ tá giáo xứ, thường ở những vùng hẻo lánh mà giám mục ít có dịp viếng thăm. Thông thường, các vị này làm thêm một nghề khác để tự nuôi sống bản thân và gia đình, khá tương đồng với hoàn cảnh của các giáo lý viên ngày nay. Thoạt đầu, quyền hạn của các ngài thấp hơn các phó tế, nhưng cùng với sự phát triển của Giáo Hội, vai trò của các ngài ngày càng gia tăng bởi các ngài đáp ứng hầu như mọi nhu cầu thiêng liêng của tín hữu trong địa hạt mình coi sóc.
Cùng với sự lớn mạnh của hàng giáo sĩ gồm giám mục, linh mục và phó tế, tầm quan trọng của các tác vụ giáo dân dần thu hẹp lại, và theo thời gian, một số tác vụ thực sự đã mai một.
Vào thời kỳ Cải cách, bên cạnh nhiều vấn đề khác, Martin Luther đã phản đối quyền lực quá lớn tập trung vào bậc giáo sĩ trong Giáo Hội và hệ quả là sự suy giảm vai trò của thừa tác vụ nơi người tín hữu giáo dân. Do đó, ông nhấn mạnh đến chức tư tế phổ quát, đồng thời đề cao thẩm quyền của Kinh Thánh. Đối với ông, chức linh mục thực sự là một thừa tác vụ cần thiết, nhưng không phải là một bí tích. Để đáp trả, các nhà Cải cách Công giáo đã nhấn mạnh đến bản chất bí tích của chức linh mục và tiếp tục khai triển sâu rộng hơn về phương diện thần học đối với bản chất của chức thánh này.
NGUỒN GỐC ĐỜI SỐNG ĐỘC THÂN CỦA HÀNG GIÁO SĨ[3]
Một sự thật lịch sử là một số tông đồ của Đức Giêsu đã lập gia đình. Kinh Thánh có đề cập đến bà nhạc mẫu của thánh Phêrô, người đã được Chúa chữa lành cơn sốt. Các nguồn sử liệu ngoài Kinh Thánh cũng cho thấy thánh Philípphê và thánh Nathanael từng kết hôn. Tuy nhiên, ngay từ thời các Tông Đồ, bậc sống độc thân vẫn được xem là đáng ưu tiên hơn, xét vì lối sống này rập khuôn cách mật thiết hơn với nếp sống của Thầy Chí Thánh. Đồng thời, bậc sống này mang lại sự tự do hoàn toàn để dấn thân cho sứ mạng tông đồ, một sứ mạng vốn để lại rất ít thời gian cho đời sống gia đình. Dẫu vậy, bậc độc thân lúc bấy giờ chưa phải là một điều kiện tuyệt đối đối với hàng giáo sĩ. Trong một thời gian dài, việc một giáo sĩ kết hôn vẫn hoàn toàn được chấp nhận. Một trong những tiêu chuẩn đối với người ước muốn đảm nhận chức vụ giám quản là phải có khả năng quản trị tốt chính gia đình mình. Tuy nhiên, đức tiết dục luôn được đề cao và trân trọng. Chẳng hạn, tại một số địa phương, các giáo sĩ được yêu cầu phải kiêng quan hệ vợ chồng vào ngày trước Chúa Nhật nhằm chuẩn bị tâm hồn cử hành Bữa Tiệc Ly của Chúa.Theo dòng thời gian, Bí tích Thánh Thể không chỉ được cử hành vào ngày Chúa Nhật mà còn được cử hành hằng ngày. Tại một số vùng, thực hành này đã dẫn đến quy định phải tiết dục hoàn toàn kể từ ngày lãnh nhận chức thánh. Một người đã lập gia đình vẫn tiếp tục chung sống với vợ nhưng không còn hành vi vợ chồng nữa. Hiển nhiên, điều này gây ra những căng thẳng lớn trong đời sống gia đình, bởi một quyết định như vậy có thể chưa xét đến quyền lợi chính đáng của người bạn đời, vốn có thể không phải là người cùng chủ động đưa ra quyết định dâng hiến trọn đời để phụng sự Thiên Chúa. Ngay cả khi hai vợ chồng đã đồng thuận để người chồng tiến vào hàng giáo sĩ, thì một cam kết cho suốt quãng đời còn lại như thế vẫn là một đòi hỏi quá lớn đối với bản tính tự nhiên của một con người bình thường. Nhiều người cảm thấy rằng thà không kết hôn ngay từ đầu còn tốt hơn.
Việc kiêng cữ hôn nhân còn mang lại những lợi ích khác. Trước hết, nó làm giảm thiểu nguy cơ gia đình trị trong bối cảnh thời đại phong kiến. Thứ hai, nó giúp người giáo sĩ có được sự tự do để hiến thân trọn vẹn cho sứ mạng của mình. Hơn nữa, điều này còn thu hẹp khoảng cách giữa các linh mục đan sĩ sống độc thân với các linh mục triều khác. Đến thế kỷ XII, luật độc thân chính thức trở thành một điều kiện bắt buộc đối với thừa tác vụ linh mục.
CHỨC LINH MỤC THEO CÔNG ĐỒNG VATICANÔ II
Công đồng Vaticanô II đã khai triển một nền thần học sâu rộng về chức linh mục, được trình bày chủ yếu trong ba văn kiện: Sắc lệnh Christus Dominus (Đức Kitô là Chúa) bàn về các giám mục, Sắc lệnh Presbyterorum Ordinis (Chức vụ và Đời sống các Linh mục) bàn về các linh mục, và một phần của Hiến chế Lumen Gentium (Ánh Sáng Muôn Dân) bàn về các phó tế.[4] Công đồng cũng đã khôi phục chức phó tế vĩnh viễn, tuy nhiên việc thực thi còn tùy thuộc vào quyết định của các Hội đồng Giám mục địa phương. Ngoài ra, Công đồng đã bãi bỏ các chức nhỏ, nghi thức cắt tóc (tonsure) và chức phụ phó tế; thay vào đó, thiết lập nghi thức gia nhập hàng ứng viên chức thánh như một bước đệm để ứng viên suy tư nghiêm túc hơn về bậc sống mà mình sắp lãnh nhận.
VIỆC TRUYỀN CHỨC PHÓ TẾ VÀ LINH MỤC
Chức phó tế được đề cập dưới đây là bậc phó tế chuyển tiếp tiến tới chức tư tế thừa tác, phân biệt với chức phó tế vĩnh viễn.
Các điều kiện để được tuyển nhận vào hàng giáo sĩ được quy định chi tiết trong các điều 1024–1052 của Bộ Giáo luật. Ứng viên phải có những phẩm chất đạo đức tốt; bên cạnh nhiều yếu tố khác, đương sự không được mắc các khuyết tật về tâm thần hay thể lý, đồng thời phải có ước muốn hiến trọn cuộc đời để phụng sự Thiên Chúa và phục vụ Hội Thánh. Đương sự phải đủ ít nhất là 23 tuổi đối với phó tế chuyển tiếp và 25 tuổi đối với linh mục và đã hoàn tất chương trình thần học theo quy định. Những chi tiết sâu hơn về thần học và các đòi hỏi giáo luật có thể được tìm thấy trong các văn kiện đã dẫn ở trên. Dưới đây, chúng ta tập trung vào phần phụng vụ: trước hết là phác thảo cấu trúc nghi thức, kế đến là khảo sát bố cục chi tiết, và sau cùng là phân tích những hàm ý thần học chính yếu của các lời nguyện và cử chỉ trong nghi thức. Cấu trúc tổng quát như sau:
NGHI THỨC TRUYỀN CHỨC THÁNH
Cấu trúc tổng quát của nghi thức truyền chức phó tế bao gồm:
Phần Dẫn nhập
Phụng vụ Lời Chúa
Phụng vụ Truyền chức:
Phụng vụ Thánh Thể
Dưới đây là phần phân tích chi tiết về nghi thức truyền chức chung cho cả linh mục và phó tế.[5]
PHẦN DẪN NHẬP
Lễ truyền chức thông thường nên được cử hành vào ngày Chúa Nhật nhằm tạo điều kiện cho đông đảo các tín hữu tham dự. Tuy nhiên, những điều kiện mục vụ thực tế thường đòi hỏi nghi thức này được tổ chức vào ngày khác phù hợp, để không chỉ các tín hữu mà cả các linh mục, đặc biệt là các linh mục đang coi sóc giáo xứ vốn cần hiện diện tại cộng đoàn của mình để cử hành Thánh lễ Chúa Nhật cũng có cơ hội tham dự. Linh mục được truyền chức để phục vụ Dân Chúa, vì thế ngài tuyên hứa trước mặt Thiên Chúa và trước cộng đoàn mà ngài sắp thi hành tác vụ. Đồng thời, việc truyền chức cũng tháp nhập ngài vào linh mục đoàn gồm các anh em linh mục mà ngài sẽ cùng cộng tác trong một sứ vụ chung. Do đó, thời điểm cử hành lễ truyền chức phải được lựa chọn sao cho bảo đảm sự hiện diện đông đảo của cả cộng đoàn tín hữu lẫn linh mục đoàn giáo phận hoặc hội dòng mà tân chức sắp nhập tịch.
Địa điểm cử hành lễ truyền chức thông thường là Nhà thờ Chính tòa. Chính trong những dịp như thế, vị giám mục giáo phận trong tư cách là vị mục tử tối cao của đoàn chiên giáo phận ngự trên ngai tòa (Cathedra) của mình, vốn là biểu trưng cho quyền bính và sứ vụ phục vụ ấy. Tuy nhiên, việc giúp cộng đoàn dễ dàng quan sát và theo dõi diễn tiến nghi thức còn quan trọng hơn việc nhấn mạnh uy quyền giám mục. Vì thế, ở những nơi ngai tòa được đặt cố định và hơi khuất tầm nhìn của giáo dân, có thể thay thế bằng một ghế ngồi khác đặt tại vị trí mà cộng đoàn dễ quan sát, chẳng hạn như phía trước bàn thờ. Tuy nhiên, việc cử hành lễ truyền chức tại một địa điểm thích hợp khác ngoài Nhà thờ Chính tòa cũng hoàn toàn được chấp nhận.
Tiến chức phó tế mặc áo alba có thắt dây lưng (cingulum) nếu cần; tuy nhiên vẫn có những chọn lựa khác, chẳng hạn như các kiểu áo alba được thiết kế không cần dùng dây thắt lưng. Các tiến chức linh mục mặc áo alba (có dây thắt lưng) và mang dây stola (dây Các Phép) phó tế. Ngoài những vật dụng cần thiết cho việc cử hành Thánh lễ, cần chuẩn bị sẵn Sách Nghi thức Giám mục (Pontificale Romanum) có phần Nghi thức Phong chức, cùng với dây stola và áo phó tế (dalmatica) dành cho tiến chức phó tế. Đối với các tiến chức linh mục, cần chuẩn bị áo lễ (casula), dây stola linh mục, Dầu Thánh (Chrisma) và các vật dụng cần thiết để rửa tay. Trong trường hợp các linh mục tham gia nghi thức đặt tay trên các tiến chức linh mục không mang theo phẩm phục riêng, cũng cần chuẩn bị sẵn phẩm phục cho các ngài.
Chỗ ngồi của các tiến chức cũng như của song thân, những người sẽ thực hiện nghi thức trao con em mình cho Giáo Hội ở những nơi có tập tục này, cần được bố trí ở khu vực gần cung thánh. Một hàng ghế khác dành cho các tiến chức cũng cần được chuẩn bị sẵn bên trong cung thánh để các ngài tiến lên an tọa sau khi được xướng danh từ giữa cộng đoàn. Ngoài ra, phải chừa sẵn khoảng không gian thích hợp cho việc quỳ và phủ phục của các tiến chức trong phần Kinh cầu Các Thánh.
Khi mọi sự đã sẵn sàng, đoàn rước tiến qua lòng nhà thờ lên bàn thờ theo cách thức thông thường: một phó tế rước sách Phúc Âm; tiếp đến là (các) tiến chức phó tế, rồi đến các tiến chức linh mục, và sau cùng là vị giám mục chủ phong đi giữa hai phó tế khác. Tại những nơi có phong tục cha mẹ ruột hoặc cha mẹ đỡ đầu/nuôi trao dâng tiến chức, các vị này sẽ đi hai bên con em mình trong đoàn rước. Ở một số địa phương, các tiến chức cũng có thể được yêu cầu tự tay mang theo phẩm phục của thừa tác vụ mới mà mình sắp lãnh nhận.
PHỤNG VỤ LỜI CHÚA
Phụng vụ Lời Chúa được cử hành theo các chữ đỏ (quy định phụng vụ) tương ứng với ngày cử hành lễ truyền chức. Các bài đọc có thể được lấy toàn bộ hoặc một phần từ Thánh lễ trong ngày, hoặc từ các bản văn được liệt kê trong chương IV của Nghi thức Truyền chức Thánh. Yếu tố quyết định việc lựa chọn bài đọc là mùa phụng vụ trong năm, hoặc ngày hôm đó có mừng lễ kính hay không và thuộc bậc lễ nào. Trong Thánh lễ này không đọc Kinh Tin Kính và cũng không có Lời nguyện tín hữu. Có thể hiểu rằng những gì tiến chức sắp tuyên hứa cũng tương đương với việc tuyên xưng đức tin Kitô giáo; còn về lời cầu nguyện chung, những ý nguyện dành cho (các) tiến chức đã được lồng ghép cách nào đó trong Kinh Cầu Các Thánh và các lời nguyện khác của nghi thức truyền chức.
NGHI THỨC TRUYỀN CHỨC THÁNH
Xướng danh tiến chức
Ngay sau khi công bố Tin Mừng và trước bài giảng của giám mục, vị Trưởng nghi, một phó tế, hoặc một người khác được chỉ định sẽ xướng danh các tiến chức. Khi được gọi tên, tiến chức đáp “Thưa có mặt” và tiến lên cung thánh. Trước hết, người xướng danh gọi các tiến chức phó tế, sau đó gọi các tiến chức linh mục. Theo phong tục tại Uganda, khi tiến lên cung thánh, tiến chức có cha mẹ ruột hoặc cha mẹ nuôi đi kèm hai bên, chính là hai vị đã đi cạnh ngài trong đoàn rước tiến vào nhà thờ. Một trong hai vị, thường là người cha, sẽ giới thiệu tiến chức với giám mục bằng những lời thích hợp (không quá dài dòng), sau đó cả hai trở về chỗ ngồi của mình.
Giới thiệu tiến chức
Việc giới thiệu tiến chức do một linh mục được giám mục chỉ định thực hiện; cần phân biệt vị này với người đảm nhận việc xướng danh. Vai trò của vị giới thiệu cũng là công khai chứng thực sự xứng đáng của tiến chức; chính vì thế, người giới thiệu phải là người có tư cách phù hợp với trách vụ này. Nghi thức này cũng có thể được gọi là “lời chứng thực công khai về tư cách xứng hợp của tiến chức”. Thông thường, người được chọn đảm nhận vai trò này là giám đốc ơn gọi giáo phận hoặc tổng đại diện. Trong trường hợp của các đại chủng viện giáo phận, hoặc khi có sự hiện diện của giám đốc đại chủng viện, vị này cũng có thể thực hiện việc giới thiệu (các) tiến chức. Vị chứng thực thay mặt cộng đoàn tín hữu thỉnh cầu giám mục truyền chức cho các tiến chức. Giám mục hỏi vị ấy xem tiến chức có xứng đáng không; vị ấy trả lời khẳng định dựa trên kết quả thẩm tra và quá trình lượng giá tại chủng viện.
Sự tuyển chọn của Giám mục và sự ưng thuận của cộng đoàn[6]
Giám mục công khai chấp thuận truyền chức cho tiến chức qua công thức: “Nhờ ơn Thiên Chúa và Chúa Giêsu Kitô, Đấng Cứu Độ chúng ta, tuyển chọn, chúng tôi chọn người anh em của chúng ta đây lên chức linh mục.”[7] Qua những lời này, giám mục cho thấy rằng suy cho cùng, chính Thiên Chúa mới là Đấng tuyển chọn chứ không phải loài người (hãy nhớ lại việc tuyển chọn vua Đavít và nghi thức xức dầu của ngôn sứ Samuen: theo phán đoán của con người, Đavít là ứng viên ít có khả năng nhất. Chúng ta cũng nhớ lại việc tuyển chọn Nhóm Mười Hai, trước đó Đức Kitô đã thức suốt đêm để cầu nguyện. Ngay cả sau khi đã thẩm tra kỹ lưỡng, sự phán đoán của con người vẫn có thể sai lầm; đó là lý do người ta phải cậy dựa vào ơn trợ giúp của Thiên Chúa). Cũng qua công thức này, giám mục biểu lộ rằng mọi tín hữu đều là anh chị em với nhau, và quyền lãnh đạo trong Giáo Hội là một sự phục vụ chứ không phải sự phô trương quyền bính. Tiến chức được tuyển chọn cho chức linh mục trong hàng tư tế thừa tác (presbyteral order): điều này hàm ý sự nhìn nhận một hình thức tư tế khác trong Giáo Hội, đó là chức tư tế phổ quát của mọi tín hữu. Người linh mục được mời gọi thi hành một hình thức chức tư tế khác biệt về yếu tính, nhưng được thiết lập để phục vụ chức tư tế phổ quát ấy.
Sự tuyển chọn của giám mục đi kèm với sự ưng thuận của cộng đoàn. Cộng đoàn biểu lộ sự đồng thuận này bằng một cách thức thích hợp, chẳng hạn như đáp lại lời của giám mục bằng câu “Tạ ơn Chúa”. Ngoài ra, cộng đoàn có thể hưởng ứng bằng tiếng vỗ tay, hoặc bằng một bài ca tạ ơn ngắn gọn, vui tươi có đệm trống và vũ điệu phụng vụ. Tuy nhiên, phần biểu lộ niềm vui tạ ơn này không nên kéo dài quá lâu làm gián đoạn tiến trình của nghi thức truyền chức.
Bài giảng, những điểm chính cần lưu tâm
Kế đó, giám mục ban bài giảng. Nghi thức khuyến nghị vị chủ phong nên khởi đi từ các bài đọc Thánh Kinh trong Thánh lễ, rồi nối tiếp bằng bản văn huấn dụ được quy định sẵn trong sách nghi thức.[8] Bài huấn dụ được đề cập trong Hiến chế Phụng vụ Thánh (Sacrosanctum Concilium, số 76)[9] tự thân không phải là toàn bộ bài giảng, tuy nhiên lại giữ vai trò hết sức hệ trọng ở chỗ trình bày những yếu tố nền tảng mà cả tiến chức lẫn cộng đoàn tín hữu cần thấu hiểu về bí tích đang được cử hành. Thực vậy, các lời tuyên hứa ngay sau đó đều đặt nền trên nội dung của bài huấn dụ này. Chính vì thế, vị giám mục không nên bỏ qua bản văn này để chỉ giảng theo ý riêng, bởi bài giảng tự do thường khó bao quát hết những điểm cốt lõi đã được đúc kết trong bài huấn dụ mẫu.
Bài huấn dụ dành cho các tiến chức phó tế khai triển về chức vụ cũng như những đức tính và phẩm chất cần thiết cho thừa tác vụ này.[10] Đây là một trong những thừa tác vụ được thiết lập vì lợi ích của toàn thể nhiệm thể Hội Thánh. Phó tế là người cộng tác với giám mục và linh mục đoàn trong tư cách là thừa tác viên của Lời Chúa, của bàn thờ và của đức ái. Với tư cách thừa tác viên Lời Chúa, theo sự ủy thác của giám mục, phó tế loan báo Lời Chúa cho cả tín hữu lẫn lương dân, đồng thời chủ sự các giờ cầu nguyện chung. Với tư cách thừa tác viên bàn thờ, phó tế công bố Tin Mừng, chuẩn bị lễ vật hy tế Thánh Thể và trao Mình Máu Thánh Chúa cho cộng đoàn tín hữu. Với tư cách thừa tác viên đức ái, phó tế thực thi các công việc bác ái Kitô giáo nhân danh giám mục hoặc linh mục quản xứ. Tuy nhiên, đức ái phải thấm nhập và định hình mọi hoạt động của phó tế, hầu làm nổi bật hình ảnh Đức Kitô là Đấng đến không phải để được phục vụ, nhưng là để phục vụ. Phó tế cũng ban phát các bí tích và á bí tích như: cử hành Bí tích Rửa Tội, chứng hôn, trao Của Ăn Đàng cho người hấp hối, và chủ sự nghi thức an táng. Ngoài ra, phó tế còn đảm nhận việc cử hành Phụng vụ Các Giờ Kinh thay mặt cho toàn thể Hội Thánh.
Những phẩm chất đòi hỏi nơi một phó tế cũng được nêu rõ. Cách tốt nhất để diễn tả trọn vẹn những điều này là trích dẫn nguyên văn bản huấn dụ trong Nghi thức Phong chức:
“... Khi thi hành chức vụ phó tế, các con sẽ phục vụ Đức Giêsu Kitô, Đấng đã hiện diện giữa các môn đệ như người phục vụ. Các con hãy quảng đại thi hành thánh ý Thiên Chúa; hãy lấy lòng mến và niềm vui mà phụng sự Thiên Chúa cũng như phục vụ con người. Hãy coi mọi sự ô uế và tham lam như việc thờ ngẫu tượng, vì không ai có thể làm tôi hai chủ. Như những người được các Tông Đồ tuyển chọn để phục vụ bác ái, các con phải là những người có tiếng tốt, đầy khôn ngoan và Thánh Thần. Trước mặt Thiên Chúa và người đời, các con hãy tỏ ra là những người không đáng chê trách điều gì, là những thừa tác viên đích thực của Đức Kitô và của các mầu nhiệm Thiên Chúa, là những người đứng vững trong đức tin. Đừng bao giờ lìa xa niềm hy vọng mà Tin Mừng mang lại; từ nay, các con không chỉ lắng nghe Lời Chúa mà còn phải rao giảng Lời ấy. Hãy giữ gìn mầu nhiệm đức tin với lương tâm trong sạch; hãy thực hành bằng việc làm điều các con công bố bằng miệng lưỡi. Như thế, dân của Đức Kitô, được Chúa Thánh Thần làm cho sống động, sẽ trở nên lễ vật đẹp lòng Thiên Chúa. Sau hết, trong ngày sau hết, khi tiến ra đón gặp Chúa, các con sẽ được nghe Người phán rằng: 'Hỡi đầy tớ tốt lành và trung tín, hãy vào hưởng niềm vui của chủ ngươi'.”
Ngay sau bài huấn dụ dành cho các tiến chức phó tế là nghi thức cam kết sống độc thân. Các tiến chức chuẩn bị biểu lộ ý định dấn thân trong bậc sống độc thân đứng trước mặt giám mục. Ngài ngỏ lời với họ về sự tự do chọn lựa bậc sống này, cũng như ý nghĩa và động lực của đời sống độc thân. Ngài nêu rõ rằng bậc độc thân giáo sĩ vừa là dấu chỉ vừa là động lực của đức ái mục tử, là nguồn mạch sinh hoa trái thiêng liêng cho thế giới, và là sự thánh hiến cho Đức Kitô theo một phương thức mới mẻ và đặc biệt qua việc sống trọn vẹn trong sự hiến dâng và tình yêu chân thành dành cho Người. Đời sống độc thân mang lại những ân huệ thiết thực cho người giáo sĩ: giúp họ dễ dàng gắn bó với Đức Kitô bằng một con tim không chia sẻ, thúc đẩy việc phụng sự Thiên Chúa và phục vụ tha nhân cách tự do hơn, và sau cùng là lời chứng sống động trước mặt mọi người rằng Thiên Chúa phải được yêu mến trên hết mọi sự.
Kết thúc phần huấn dụ này, giám mục thẩm vấn các tiến chức xem họ có quyết tâm giữ bậc độc thân vì Nước Trời và để trọn đời phụng sự Thiên Chúa cùng phục vụ nhân loại hay không.
Bài huấn dụ dành cho các tiến chức linh mục cũng theo cùng một cấu trúc như bài huấn dụ dành cho các tiến chức phó tế: trình bày những bổn phận chính yếu mà các tiến chức sắp đảm nhận và cách thức chu toàn các bổn phận ấy. Nguyên văn bản huấn dụ như sau:
“Các con thân mến, các con sắp được tiến lên hàng linh mục. Các con hãy dốc toàn lực thi hành nhiệm vụ giảng dạy nhân danh Đức Kitô là Thầy Cả. Hãy vui tươi chia sẻ cho mọi người Lời Thiên Chúa mà các con đã lãnh nhận. Hãy suy gẫm luật Chúa, tin điều các con đọc, dạy điều các con tin, và thi hành điều các con dạy.
Ước gì giáo lý các con giảng dạy trở thành lương thực đích thực nuôi dưỡng Dân Thiên Chúa. Ước gì gương sáng đời sống các con lôi cuốn các môn đệ Đức Kitô, để bằng lời nói và việc làm, các con xây dựng ngôi nhà là Hội Thánh của Thiên Chúa.
Cũng vậy, các con phải chu toàn sứ mạng thánh hóa trong quyền năng của Đức Kitô. Nhờ thừa tác vụ của các con, hy lễ thiêng liêng của các tín hữu được nên hoàn hảo khi liên kết với hy lễ của Đức Kitô – hy lễ được dâng tiến cách bí tích qua đôi tay của các con. Hãy ý thức điều các con làm và noi theo mầu nhiệm các con cử hành. Khi cử hành tưởng niệm cuộc Tử Nạn và Phục Sinh của Chúa, các con hãy nỗ lực chết đi cho tội lỗi và bước đi trong đời sống mới của Đức Kitô.
Khi rửa tội, các con tháp nhập con người vào Dân Thiên Chúa. Trong Bí tích Thống Hối, các con tha tội nhân danh Đức Kitô và Hội Thánh. Nhờ dầu thánh, các con nâng đỡ và an ủi các bệnh nhân. Các con sẽ cử hành phụng vụ, dâng lời cảm tạ và ngợi khen Thiên Chúa suốt cả ngày, cầu nguyện không chỉ cho Dân Thiên Chúa mà còn cho toàn thế giới. Hãy nhớ rằng các con được tuyển chọn từ giữa loài người và được đặt lên để thay mặt loài người trong những gì liên quan đến Thiên Chúa. Hãy chu toàn phần việc của các con trong công trình của Đức Kitô Thượng Tế với niềm vui và lòng mến chân thành, và hãy lo tìm những gì thuộc về Đức Kitô hơn là của chính mình.
Sau cùng, ý thức rằng mình đang thông phần vào sứ mạng của Đức Kitô là Đầu và là Mục Tử của Hội Thánh, trong sự hiệp nhất và vâng phục giám mục, các con hãy quy tụ các tín hữu thành một gia đình duy nhất và dẫn đưa họ cách hữu hiệu, nhờ Đức Kitô và trong Chúa Thánh Thần, về cùng Thiên Chúa là Cha. Hãy luôn ghi nhớ gương mẫu của Vị Mục Tử Nhân Lành, Đấng đến không phải để được phục vụ nhưng là để phục vụ, và để tìm kiếm cùng cứu chữa những gì đã hư mất."
Thẩm vấn tiến chức
Nghi thức thẩm vấn các tiến chức dành cho cả chức phó tế lẫn chức linh mục đều được tiếp nối bằng lời hứa vâng phục. Các tiến chức phó tế được thẩm vấn xem họ có tự nguyện lãnh nhận chức phó tế hay không; có quyết tâm chu toàn các bổn phận theo quy định, trung thành với giáo huấn của Hội Thánh, duy trì tinh thần cầu nguyện, đặc biệt là Phụng vụ Các Giờ Kinh và rập khuôn đời sống mình theo gương Đức Kitô hay không. Các tiến chức linh mục được thẩm vấn xem họ có quyết tâm trung thành thi hành thừa tác vụ linh mục trong tư cách là cộng sự viên của hàng giám mục và hiệp thông cộng tác với anh em trong linh mục đoàn hay không; có trung thành với giáo thuyết và truyền thống của Hội Thánh, thi hành thừa tác vụ Lời Chúa cách xứng đáng và khôn ngoan, cũng như hằng ngày thánh hiến đời sống mình cho Thiên Chúa để mưu cầu phần rỗi cho Dân Người hay không. Công thức lời hứa vâng phục là như nhau đối với cả tiến chức phó tế lẫn tiến chức linh mục; lời hứa vâng phục này được tuyên hứa trước vị giám mục đương nhiệm và các đấng kế vị ngài. Một lần nữa, nghi thức này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thi hành thừa tác vụ linh mục và phó tế dưới sự hướng dẫn của hàng giám mục.
Lời hiệu triệu và Kinh cầu các Thánh
Lời mời gọi cầu nguyện cũng như Kinh Cầu Các Thánh được cử hành chung cho cả các tiến chức phó tế lẫn tiến chức linh mục. Như đã thấy rõ qua những lời huấn dụ trên đây, thừa tác vụ mà cả phó tế lẫn linh mục sắp đảm nhận đòi hỏi vượt xa nỗ lực thuần túy của con người. Đó là một thừa tác vụ mà sự thành công tùy thuộc vào việc ý thức sâu sắc sự yếu đuối của bản thân và nhu cầu khẩn thiết phải có ơn trợ giúp của Thiên Chúa. Chính vì thế, ở phần này của nghi thức, giám mục mời gọi toàn thể cộng đoàn hiện diện cùng cầu nguyện cho các tiến chức, không chỉ để họ được biến đổi hầu xứng đáng lãnh nhận sự thánh hiến của Thiên Chúa, mà còn để họ được nâng đỡ trong thừa tác vụ mới. Lời chuyển cầu này không chỉ bao gồm cộng đoàn đang hiện diện tại trần thế, mà còn hiệp thông với Hội Thánh khải hoàn của các thánh trên trời.
Khi ca đoàn xướng hát Kinh Cầu Các Thánh, các tiến chức phủ phục, và toàn thể cộng đoàn cùng quỳ gối. Đối với các lễ truyền chức được cử hành ngoài trời, việc yêu cầu mọi người quỳ gối có thể gặp trở ngại, nhất là khi mặt đất ẩm ướt thì khi ấy cộng đoàn đứng. Các ca viên hoặc ca đoàn xướng Kinh Cầu Các Thánh; tại vị trí thích hợp, họ có thể xướng thêm tên của các vị thánh khác (chẳng hạn như thánh bổn mạng, thánh tước hiệu của nhà thờ, vị sáng lập hội dòng/giáo xứ, các thánh bổn mạng của các tiến chức, các thánh và các vị tử đạo địa phương hay của quốc gia) hoặc thêm các lời nguyện cầu phù hợp với hoàn cảnh. Khi kết thúc Kinh Cầu Các Thánh, một mình giám mục đứng lên và đọc lời nguyện. Đây chưa phải là lời nguyện phong chức, mà chỉ là lời khẩn cầu ơn trợ giúp của Thiên Chúa xuống trên các tiến chức, như lời nguyện kết thúc phần chuyển cầu của cộng đoàn.
Việc đặt tay và lời nguyện phong chức
Sau lời nguyện của giám mục, mọi người đứng dậy. Từng tiến chức phó tế tiến lên trước mặt giám mục và quỳ xuống; giám mục đặt tay trên đầu mỗi người trong thinh lặng. Các linh mục đồng tế không đặt tay trên các tiến chức phó tế. Cả cử chỉ đặt tay này và lời nguyện tiếp theo sau đó hợp thành chất thể và mô thể của Bí tích Truyền Chức Thánh. Việc đặt tay là chất thể, còn mô thể hệ tại ở các lời trong lời nguyện phong chức, trong đó những lời sau đây thuộc về yếu tính và do đó buộc phải có để bí tích thành sự:
“Lạy Chúa, xin ban Chúa Thánh Thần xuống trên các tôi tớ Chúa đây, để nhờ bảy ơn Chúa ban thêm sức mạnh, các thầy trung thành chu toàn công việc thừa tác vụ.”
Tương tự như vậy, trong nghi thức truyền chức linh mục, chất thể là việc giám mục đặt tay trên từng tiến chức, còn mô thể hệ tại ở các lời trong lời nguyện phong chức, trong đó những lời sau đây thuộc về yếu tính và do đó buộc phải có để bí tích thành sự:
“Lạy Cha toàn năng, xin ban cho các tôi tớ Cha đây chức thánh linh mục; xin canh tân Thần Khí thánh thiện trong lòng các thầy, để các thầy trung thành giữ vững chức vụ bậc nhì mà các thầy lãnh nhận từ nơi Cha, lạy Chúa, và lấy gương sáng đời sống mà sửa dạy mọi người.”
Việc các linh mục đồng tế đặt tay trên các tiến chức linh mục không mang tính thánh hiến, bởi các ngài không thông phần vào năng quyền truyền chức cho một linh mục mới, năng quyền vốn chỉ thuộc riêng về giám mục. Đúng hơn, đây là dấu chỉ của tình hiệp thông, là cử chỉ đón nhận một thành viên mới gia nhập hàng ngũ của mình. Các giám mục cũng chào đón một tân giám mục gia nhập giám mục đoàn theo cách thức tương tự. Vì ngay cả ở đây, cử chỉ này không phải là sự tham dự trực tiếp vào hành vi truyền chức nên Công đồng Vaticanô II chỉ khuyến nghị chứ không bắt buộc: “Trong lễ tấn phong giám mục, tất cả các giám mục hiện diện có thể đặt tay” (Sacrosanctum Concilium, số 76). Các phó tế không đặt tay trên tân phó tế để chào đón ngài vào hàng ngũ của mình[11], nhưng các ngài có đặc ân trao hôn bình an cho tân chức ngay sau khi giám mục chủ phong thực hiện cử chỉ này và trước các linh mục đồng tế.
Mặc phẩm phục
Các tân phó tế được mặc dây stola (dây Các Phép) phó tế và áo phó tế (dalmatica), trong khi các tân linh mục được mặc dây stola linh mục và áo lễ (casula). Như vậy, các phẩm phục này biểu trưng cho chức thánh mới mà tiến chức vừa lãnh nhận. Giám mục đội mũ mitra và ngồi xuống, trong khi các tân chức đứng. Một phó tế phụ lễ, một linh mục quản xứ, hoặc bất kỳ linh mục nào do chính tân chức chọn lựa sẽ giúp tân chức mặc phẩm phục của thừa tác vụ mới. Trong lúc đó, ca đoàn hát một bài thánh ca thích hợp. Sau khi mặc phẩm phục xong, tân chức có thể quay mặt về phía cộng đoàn để mọi người chiêm ngắm ngài trong y phục mới, trong niềm hân hoan.
Nghi thức Xức dầu và Trao biểu trưng thừa tác vụ
Chỉ có các tân linh mục mới được xức Dầu Thánh (Chrisma) sau khi mặc phẩm phục. Giám mục xức Dầu Thánh vào lòng bàn tay của từng tân linh mục khi vị này quỳ trước mặt ngài. Thực chất, những lời giám mục đọc khi xức dầu cho thấy chỉ duy Đức Kitô mới là Đấng Được Xức Dầu của Thiên Chúa. Lời nguyện khẩn cầu xin cho Đức Kitô, Đấng Được Xức Dầu, gìn giữ các tân linh mục để các ngài thánh hóa dân Kitô giáo và dâng hy lễ lên Thiên Chúa. Nói cách khác, người linh mục chỉ thi hành các chức năng của chính Đức Kitô, vị Thượng Tế duy nhất của Tân Ước. Trong khi diễn ra nghi thức xức dầu, cộng đoàn có thể hát thánh thi “Veni Creator Spiritus” (Lạy Chúa Thánh Thần Xin Ngự Đến) hoặc Thánh vịnh 110 (109), bài thánh vịnh quy chiếu về Đức Kitô là Đấng Được Xức Dầu hoặc các bài Thánh ca thích hợp.
Các tân phó tế được trao sách Phúc Âm, bởi qua việc truyền chức này, các ngài trở thành thừa tác viên thông thường của Lời Chúa. Giám mục trao sách cho tân phó tế cùng với lời nhắn nhủ:
“Con hãy nhận lấy Phúc Âm Đức Kitô mà con đã trở thành người rao giảng; và con hãy biết tin điều con đọc, dạy điều con tin, và thi hành điều con dạy.”
Các tân linh mục được trao nhận lễ vật từ cộng đoàn biểu trưng cho vai trò mới của các ngài là dâng hy lễ Thánh Thể. Phó tế giúp lễ phụ giúp giám mục đón nhận lễ vật của dân chúng, sau đó chuẩn bị bánh trên đĩa thánh cùng rượu và nước trong chén thánh để cử hành Thánh lễ. Vị phó tế mang đĩa thánh và chén thánh đến cho giám mục, để giám mục trao tận tay từng tân linh mục đang quỳ trước mặt mình. Giám mục đọc lời nhắn nhủ:
“Con hãy nhận lấy lễ vật của dân thánh dâng lên Thiên Chúa. Con hãy ý thức điều con làm, hãy noi theo điều con thực hiện, và rập đời sống con theo khuôn mẫu mầu nhiệm thánh giá Chúa.”
Sau nghi thức trao biểu trưng tác vụ này là nghi thức Hôn Bình An. Giám mục trao bình an cho các tân chức; tiếp đến, các phó tế khác (đối với tân phó tế) và các linh mục đồng tế (đối với tân linh mục) cũng thực hiện cử chỉ tương tự. Cử chỉ này được biểu lộ theo cách thức phù hợp với tập quán địa phương. Trong lúc trao bình an, ca đoàn có thể hát một bài thánh ca thích hợp hoặc Thánh vịnh 146 (145).
PHỤNG VỤ THÁNH THỂ
Nghi thức đồng tế Thánh lễ được cử hành như thường lệ với một số điều chỉnh sau đây: (a) bỏ qua phần chuẩn bị chén thánh, vì việc này đã được thực hiện trước đó; tuy nhiên, nếu cần chuẩn bị thêm các chén thánh khác do số lượng các linh mục đồng tế hiện diện đông đảo, có thể thực hiện việc chuẩn bị này ở giai đoạn hiện tại; (b) nếu sử dụng Kinh Nguyện Thánh Thể I (Lễ Quy Rôma), sẽ đọc công thức riêng của lời nguyện Hanc igitur (Vậy lạy Chúa, chúng con nài xin Chúa...):
“Vậy lạy Chúa, chúng con nài xin Chúa thương nhận lễ vật này của toàn thể gia đình Chúa, cũng như của những tôi tớ mà Chúa đã đoái thương tuyển chọn lên hàng linh mục và phó tế; xin Chúa gìn giữ những ân huệ Chúa đã ban cho các thầy, để những gì các thầy lãnh nhận từ nơi Chúa được sinh hoa kết trái xứng đáng với Chúa.”
Các tân phó tế rước lễ dưới cả hai hình. Các tân linh mục cùng đọc chung với các linh mục đồng tế những phần dành cho các vị đồng tế trong Kinh Nguyện Thánh Thể.
Ý NGHĨA CỦA CÁC PHẦN KHÁC NHAU TRONG NGHI THỨC
Nghi thức truyền chức vừa trình bày trên đây làm nổi bật những yếu tố cốt yếu của từng thừa tác vụ nếu người ta khảo sát kỹ lưỡng cả bản văn lời nguyện lẫn các cử chỉ phụng vụ. Phương pháp phân tích tương tự cũng có thể áp dụng cho từng thừa tác vụ riêng lẻ, dù là chức linh mục hay thậm chí là chức giám mục, vốn không nằm trong phạm vi khảo cứu ở đây. Để làm thí dụ điển hình, dưới đây sẽ trình bày các yếu tố cốt yếu của thừa tác vụ linh mục.
ĐƯỢC TRUYỀN CHỨC ĐỂ PHỤC VỤ HỘI THÁNH
Trước hết, hiển nhiên rằng linh mục được truyền chức là để phục vụ Hội Thánh. Chính vì lẽ đó, quy định phụng vụ đòi hỏi lễ truyền chức phải được cử hành vào ngày Chúa Nhật hoặc ngày lễ buộc, khi đông đảo Dân Chúa có thể quy tụ để tham dự. Khi vị đại diện giới thiệu tiến chức thỉnh cầu giám mục truyền chức cho đương sự, vị ấy thực hiện điều này nhân danh Hội Thánh, thành thử chính Hội Thánh, thông qua một đại diện, đang khẩn xin việc truyền chức cho tiến chức.[12] Tương tự, khi giám mục chấp thuận lời thỉnh cầu ấy, cộng đoàn hiện diện, thay mặt cho toàn thể Hội Thánh bày tỏ sự ưng thuận đối với sự tuyển chọn của giám mục bằng một cử chỉ thích hợp.[13] Do đó, ba chức năng tư tế, ngôn sứ và vương đế của Đức Kitô mà người linh mục đảm nhận để thi hành đều phải hướng đến việc phục vụ Hội Thánh – cộng đoàn mà vì đó ngài đã được truyền chức.
TƯƠNG QUAN VỚI CHỨC TƯ TẾ PHỔ QUÁT
Thứ hai, việc truyền chức linh mục nâng cao và tách biệt người thụ phong khỏi chức tư tế chung của các tín hữu.[14] Vì thế, trong tiến trình nghi thức, cho đến trước thời điểm truyền chức, tiến chức vẫn ngồi giữa cộng đoàn giáo dân; nhưng khi bắt đầu nghi thức truyền chức, ngài được xướng danh mời tiến vào cung thánh. Thực vậy, giám mục cũng nói rõ: “Người thân thuộc và bằng hữu của anh chị em đây sắp được tuyển chọn lên hàng linh mục.”[15] Người linh mục được thánh hiến tách biệt nhờ Chúa Thánh Thần mà ngài lãnh nhận qua việc đặt tay. Ngài cũng được thánh hiến riêng biệt qua việc xức Dầu Thánh, để Đức Giêsu gìn giữ ngài hầu thánh hóa dân Kitô giáo và dâng hy lễ lên Thiên Chúa. Phẩm trật của chức tư tế mà ngài lãnh nhận mang tính vĩnh viễn, theo phẩm trật Menkixêđê.
NHỮNG PHẨM CHẤT ĐÒI HỎI NƠI NGƯỜI LINH MỤC
Thứ ba, tiến chức linh mục phải là người có tư cách xứng đáng đã được kiểm chứng. Giám mục thẩm vấn vị giới thiệu xem tiến chức có xứng đáng hay không. Đáp lại, vị giới thiệu chứng thực sự xứng đáng của tiến chức dựa trên kết quả thẩm tra nơi cộng đoàn dân Chúa và lời tiến cử của những vị hữu trách trong công tác đào tạo ngài. Dĩ nhiên, ngay cả sau quá trình thẩm tra kỹ lưỡng như thế, sự phán đoán của con người vẫn có thể sai lầm; chính vì vậy, giám mục tuyển nhận tiến chức trong tâm tình hoàn toàn cậy dựa vào ơn trợ giúp của Thiên Chúa.
MỘT THỪA TÁC VỤ ĐƯỢC TỰ DO CHỌN LỰA
Thứ tư, tiến chức phải hoàn toàn tự do ưng thuận việc lãnh nhận chức thánh. Chính vì lẽ đó, trong nghi thức, phần thẩm vấn tiến chức được thực hiện sau khi ngài đã được nhắc nhở rõ ràng về những gì thừa tác vụ của mình đòi hỏi. Dĩ nhiên, đến thời điểm này, sau bao năm tháng chuẩn bị trong suốt quá trình đào tạo linh mục lâu dài, tiến chức hẳn đã thấu hiểu ơn gọi của mình bao hàm những gì; tuy nhiên, ngài vẫn được nhắc lại điều đó vì lợi ích của cộng đoàn hiện diện cũng như vì những lý do pháp lý. Ngài phải công khai tuyên bố ý định của mình, không chỉ là đón nhận chức linh mục một cách chung chung, mà là tuyên hứa từng cam kết cụ thể: liệu ngài có tự nguyện trở thành cộng sự viên của hàng giám mục và đặt mình dưới quyền bính của các ngài hay không; liệu ngài có hứa cử hành các mầu nhiệm thánh theo đúng truyền thống mà Hội Thánh đã lưu truyền hay không; liệu ngài có đảm nhận việc thi hành thừa tác vụ Lời Chúa cách xứng đáng theo giáo huấn Công giáo hay không; liệu ngài có sẵn sàng thánh hiến đời sống mình cho Thiên Chúa để mưu cầu ơn cứu độ cho thế giới hay không; và liệu ngài có sẵn sàng kết hiệp mật thiết với Đức Kitô mỗi ngày hay không. Đối với từng câu hỏi này, tiến chức đều trả lời khẳng định. Nghi thức mặc nhiên giả định rằng tiến chức đã có đủ thời gian nghiên cứu kỹ lưỡng nghi lễ và ở giai đoạn này đã biết rõ mình sẵn sàng hay chưa. Nếu câu trả lời là “không”, lẽ ra ngài đã không cần phải đợi đến tận giây phút này; dẫu vậy, nếu tầm vóc lớn lao của những cam kết này chưa từng đánh động ngài sâu sắc cho đến chính khoảnh khắc hiện tại, ngài vẫn hoàn toàn tự do thay đổi quyết định ngay cả vào giờ phút chót ấy.
SỨ MẠNG CỦA NGƯỜI LINH MỤC
Thứ năm, việc được nâng lên hàng linh mục cũng bao hàm một sứ mạng xác định, đó chính là ba chức năng của Đức Kitô (tria munera Christi). Ngài đảm nhận thừa tác vụ thánh hóa, một tác vụ đòi hỏi ngài phải lưu tâm đến những gì mình cử hành và ý thức sâu sắc điều mình đang thực hiện. Việc cử hành Thánh lễ hay bất kỳ nghi thức phụng vụ nào khác mà qua đó Thiên Chúa thánh hóa Dân Người không bao giờ được phép biến thành một thói quen đơn thuần được thực hiện cách máy móc, thiếu ý thức. Thừa tác vụ thánh hóa chính là việc ban phát các bí tích. Trong Bí tích Thánh Thể, linh mục phải kết hợp hy lễ của chính bản thân mình với hy lễ của Đức Kitô bằng cách chết đi cho tội lỗi và sống lại trong đời sống nhân đức. Qua Bí tích Rửa Tội, ngài tháp nhập các thành viên mới vào Hội Thánh. Qua Bí tích Xức Dầu Bệnh Nhân, ngài nâng đỡ và an ủi những người đau yếu. Trong Phụng vụ Các Giờ Kinh, ngài dâng lời cảm tạ và ngợi khen Thiên Chúa thay mặt cho toàn thể Hội Thánh, đồng thời cầu nguyện cho Dân Thiên Chúa và cho toàn thế giới.
Tác vụ giảng dạy đòi hỏi linh mục phải chuyên cần suy gẫm Lời Chúa, để tin điều mình đọc, dạy điều mình tin và thi hành điều mình dạy. Ngài phải giáo huấn tha nhân bằng cả chứng tá đời sống Kitô hữu lẫn lời rao giảng giáo lý chân chính.
Tác vụ mục tử đòi hỏi linh mục phải hiệp nhất mật thiết với giám mục, vị mục tử tối cao tại trần thế của giáo phận. Dưới sự hướng dẫn của giám mục, linh mục nỗ lực quy tụ các tín hữu thành một gia đình duy nhất. Thông thường, người nào tìm cách chăn dắt đoàn chiên độc lập với giám mục thì chỉ dẫn đến việc chia rẽ đoàn chiên và đẩy một bộ phận đối nghịch lại với những người trung thành với giám mục; điều này hoàn toàn đi ngược lại với thừa tác vụ của Đức Giêsu. Trong sứ vụ mục tử của mình, người linh mục phải nỗ lực noi gương Đức Kitô là Đấng đến không phải để được phục vụ nhưng là để phục vụ, và Đấng đến để tìm kiếm cùng cứu chữa những gì đã hư mất. Bởi thế, giống như Đức Kitô, người linh mục cũng phải chu toàn thừa tác vụ mục tử của mình bằng trọn tình yêu thương.
Có lần một giáo sư đặt câu hỏi cho lớp thần học của mình: đâu là vai trò chính yếu nhất của một linh mục? Một số chủng sinh trả lời rằng đó là việc cử hành Thánh lễ và ban phát các bí tích. Vị giáo sư đã cố gắng thuyết phục các học viên với những lý lẽ xác đáng rằng vai trò chính yếu nhất phải là việc rao giảng Lời Chúa bằng lời nói và hành động. Quan điểm của người viết không đứng về phía câu trả lời của các chủng sinh cũng chẳng nghiêng về lập luận của vị giáo sư. Vai trò chính yếu của người linh mục không phải chỉ là thừa tác vụ bí tích, cũng không phải chỉ là thừa tác vụ Lời Chúa, hay thậm chí chỉ là thừa tác vụ bác ái.[16] Vai trò chính yếu của người linh mục chính là sự kết hợp bất khả phân ly của cả ba thừa tác vụ ấy. Thất bại ở một phương diện cũng đồng nghĩa với sự phản bội toàn bộ sứ vụ. Việc đặt hai thiện ích thiết yếu vào thế đối lập nhau là một phương pháp sư phạm không chuẩn xác. Học sinh lớp năm tiểu học có thể tranh luận đơn giản với đề tài “lửa tốt hơn nước”, “mẹ tốt hơn cha” hay “trái tim quan trọng hơn lý trí”; nhưng khi trưởng thành hơn, chúng ta sẽ có cái nhìn thấu đáo hơn. Mỗi cặp phạm trù ấy không bao gồm hai thực tại đối nghịch nhau mà là bổ túc cho nhau, và một bức tranh toàn diện đòi hỏi phải có cả hai yếu tố chứ không phải đặt yếu tố này đối chọi với yếu tố kia.
LỜI MỜI GỌI NÊN THÁNH
Lời mời gọi sống anh hùng
Thứ sáu, tiến chức cần ý thức rằng thừa tác vụ mà mình được mời gọi dấn thân đòi hỏi vượt xa sức lực thuần túy của con người. Điều này không có nghĩa là Thiên Chúa đòi hỏi nơi ngài những gì bất khả thi. Ngài hoàn toàn có thể chu toàn sứ mạng ấy, nhưng chỉ nhờ ơn trợ giúp của Thiên Chúa, nguồn ơn vốn luôn sẵn sàng ban cho bất cứ ai cầu khẩn. Chẳng hạn, tác vụ này đòi hỏi sự vâng phục đối với vị giám mục đương nhiệm và các đấng kế vị ngài; thế nhưng các giám mục cũng là con người, và một số vị vẫn có thể vấp phải sai lầm, bất công hay ích kỷ. Thừa tác vụ này cũng đòi hỏi sự hiến dâng trọn vẹn, được biểu trưng qua nghi thức phủ phục; nhưng trong suốt cuộc đời linh mục, sẽ có muôn vàn dịp ngài bị cám dỗ rút lại sự phó thác hoàn toàn ấy. Nó cũng đòi hỏi sự gắn bó với đời sống độc thân, một đòi hỏi thường đặt ra cho một người nam trẻ trung, tràn đầy nhựa sống, có sức thu hút đối với nhiều phụ nữ và bản thân cũng dễ bị thu hút bởi họ. Khát vọng có một người bạn đời, một người bạn đồng hành khác phái, có một mái ấm gia đình và con cái... sẽ là những cơn cám dỗ thường trực. Tân linh mục tuyên hứa noi gương Đức Kitô, nhưng điều đó đòi hỏi sự thánh thiện. Tất cả những đòi hỏi này lại đặt trên một con người vốn không hề thay đổi thể chất hay những thói quen cố hữu ngay trong ngày chịu chức. Ngài vẫn mang nơi mình mọi khiếm khuyết tính cách và những khuynh hướng xấu; thậm chí đôi khi sau khi chịu chức, một vài khiếm khuyết ấy còn bộc lộ rõ nét hơn, bởi giờ đây ngài đã thoát khỏi kỷ luật chủng viện và có quyền tự do hành động đáng kể. Tất cả những thực tế đó tựu trung lại một chân lý: tiến chức rất cần ơn trợ giúp từ Thiên Chúa. Chính vì thế, một phần lớn của nghi thức được dành để cầu nguyện cho ngài. Ở những thời điểm nhất định, khi được hỏi liệu có sẵn sàng hay không, ngài phải thưa rằng: “Thưa, nhờ ơn Chúa giúp, con muốn.” Tương tự, giám mục cũng cầu chúc cho ngài: “Xin Thiên Chúa hoàn tất việc tốt lành Người đã khởi sự nơi con.”
Những phương thế trợ giúp sẵn có
Về sau, vị linh mục tiếp tục lãnh nhận ơn trợ giúp của Thiên Chúa thông qua việc trung thành chu toàn những bổn phận đã lãnh nhận. Điều này được giải thích rất rõ ràng trong văn kiện của Công đồng Vaticanô II về Đời sống Linh mục (Presbyterorum Ordinis, số 13):
“Các linh mục sẽ đạt tới sự thánh thiện theo cách thức riêng của mình khi chân thành và không mệt mỏi thi hành các nhiệm vụ của mình trong Thần Khí Đức Kitô. Vì là thừa tác viên Lời Chúa, hằng ngày các ngài đọc và lắng nghe Lời Chúa mà các ngài phải giảng dạy cho người khác; đồng thời, nếu các ngài nỗ lực thấm nhuần Lời ấy vào chính đời sống mình, các ngài sẽ ngày càng trở nên những môn đệ hoàn hảo hơn của Chúa, theo lời thánh Phaolô tông đồ nhắn nhủ ông Timôthê: 'Hãy chuyên tâm vào những việc đó, hãy dốc toàn lực vào đó, để mọi người thấy sự tiến bộ của con...' (1 Tm 4,15).”[17]
Để mưu cầu sự thánh thiện bản thân này, Giáo Hội khuyến khích linh mục nỗ lực cử hành Thánh lễ mỗi ngày (Presbyterorum Ordinis, số 13):
“Khi luôn ghi nhớ rằng trong mầu nhiệm Hy lễ Thánh Thể, công trình cứu chuộc không ngừng được thực hiện, các linh mục hãy cử hành Thánh lễ thường xuyên; thực vậy, việc cử hành Thánh lễ hằng ngày được tha thiết khuyến khích,[18] bởi vì ngay cả khi không thể có sự hiện diện của các tín hữu, đó vẫn là hành vi của Đức Kitô và của Hội Thánh, trong đó các linh mục chu toàn nhiệm vụ chính yếu của mình.”[19]
TƯƠNG QUAN VỚI GIÁM MỤC
Điểm thứ bảy là thừa tác vụ này phải được thi hành trong sự hiệp nhất và vâng phục giám mục. Các giám mục là những đấng kế vị các Tông Đồ, còn các linh mục là những cộng sự viên của các ngài. Vì thế, tiến chức tuyên hứa vâng phục cách riêng biệt đối với vị giám mục.[20] Đặc biệt trong Lời nguyện Phong chức, mối tương quan giữa linh mục và giám mục trong việc thi hành thừa tác vụ được thể hiện rất rõ nét. Lời nguyện này quy chiếu về: (a) những người được tuyển chọn để trợ giúp các thượng tế và đứng hàng thứ hai sau các vị; (b) thần khí của ông Môsê được thông ban cho bảy mươi vị kỳ mục phụ giúp ông; (c) các người con của ông Aaron được thông phần vào sự viên mãn của chức tư tế nơi thân phụ mình; (d) các bạn đồng hành của các Tông Đồ được tuyển chọn để phụ giúp việc giảng dạy đức tin; và (e) lời nguyện khép lại bằng lời khẩn cầu: “Xin ban cho chúng con (các giám mục) những cộng sự viên như thế.” Tuy nhiên, sự phục tùng giám mục này không bao giờ được hiểu theo nghĩa nô lệ hay tôi đòi. Giám mục gọi tiến chức là “người anh em của chúng tôi”, và sau khi truyền chức, ngài là người đầu tiên trao hôn bình an cho tân chức. Thực vậy, tại một số nơi còn có tập tục sau Thánh lễ truyền chức, vị giám mục quỳ xuống để lãnh nhận phép lành đầu tay của tân linh mục. Quyền bính trong Hội Thánh phải được thi hành như một sự phục vụ, nhằm xây dựng sự hiệp nhất và hài hòa trong mọi hoạt động mục vụ.
TƯƠNG QUAN VỚI ANH EM LINH MỤC
Và sau cùng, thừa tác vụ linh mục phải được thi hành trong tinh thần hiệp thông cộng tác với anh em trong linh mục đoàn. Chính vì lẽ đó, tất cả các linh mục hiện diện đều đặt tay trên tiến chức nhằm biểu trưng cho tình hiệp đoàn của các ngài. Các ngài cũng trao hôn bình an cho tân chức như dấu chỉ hân hoan đón nhận một thành viên mới gia nhập hàng ngũ của mình.
VIỆC LẶP LẠI LỜI HỨA LINH MỤC HẰNG NĂM
CÁC LỜI TUYÊN HỨA
KINH TIỀN TỤNG...
“Nhờ sức mạnh Chúa Thánh Thần, Chúa đã xức dầu tấn phong Con Một Chúa làm Thượng Tế giao ước mới và vĩnh cửu; và theo ý định khôn ngoan yêu thương, Chúa đã muốn cho chức tư tế duy nhất của Người được tồn tại mãi trong Hội Thánh. Đức Kitô không những ban phẩm giá chức tư tế vương đế cho toàn thể dân riêng của Người, mà còn lấy tình huynh đệ tuyển chọn một số người trong dân để họ tham dự vào thừa tác vụ thánh qua việc đặt tay. Họ nhân danh Người mà tái diễn hy lễ cứu chuộc loài người, khi dọn bàn tiệc Vượt Qua cho gia đình Chúa; họ lấy tình yêu thương mà dẫn dắt dân thánh Chúa, dùng Lời Chúa mà nuôi dưỡng, và nhờ các bí tích mà củng cố dân Chúa.
Lạy Cha, họ phải hiến trọn đời sống để phụng sự Cha và mưu cầu phần rỗi cho dân Cha, khi nỗ lực trở nên đồng hình đồng dạng với Đức Kitô, và tôn vinh Cha bằng chứng tá kiên trung của đức tin và lòng mến…”[21]
Như đã được nêu rõ trong Quy chế Tổng quát Sách Lễ Rôma (Institutio Generalis Missalis Romani), bài Kinh Tiền Tụng này công bố và giải thích cách minh bạch ý nghĩa của chức vụ tư tế thừa tác. Bản văn làm sáng tỏ việc thông ban quyền bính tư tế được thực hiện qua cử chỉ đặt tay; đồng thời, qua việc liệt kê các phận vụ khác nhau, Kinh Tiền Tụng phác họa quyền năng ấy như sự tiếp nối quyền năng của chính Đức Kitô, vị Thượng Tế của Tân Ước.[22]
Đức Hữu
THƯ MỤC THAM KHẢO
I. Tài liệu Ngoại ngữ
1. Văn kiện Giáo huấn & Sách Phụng vụ
2. Công trình Nghiên cứu Thần học & Lịch sử Phụng vụ
II. Tài liệu Việt ngữ
1. Văn kiện Giáo huấn & Sách Phụng vụ
2. Giáo trình & Chuyên khảo Thần học – Phụng vụ
[1] Tập bài giảng này được tổng hợp từ các nguồn tài liệu giáo huấn, sách nghi thức phụng vụ và các công trình nghiên cứu thần học bí tích, trong đó sử dụng làm nền tảng chính yếu giáo trình “The Liturgy of Ordination Under the Light of Conciliar and Post-Conciliar Liturgical Documents” của Linh mục – Giáo sư Simon Peter Kyambadde (lưu trữ tại Học viện Thánh Augustinô – saiuganda.org). Ngài là một giáo sư Phụng vụ kỳ cựu tại các Đại Chủng viện Quốc gia ở Uganda, nguyên Giám đốc Học viện Thánh Augustinô, với nhiều công trình giảng dạy chuyên sâu nhằm giúp các tín hữu thấu hiểu và cử hành phụng vụ theo đúng tinh thần canh tân của Công đồng Vaticanô II.
[2] See also Paul VI, Apostolic Letter, issued Motu Proprio, “Laying Down Certain Norms Regarding the Holy Order of Deacons”, in The Rites Vol. II. P. 31ff.
[3] Paul VI, Encyclical letter on Priestly Celibacy, (Sacerdotalis caelibatus, 24 June, 1967) Flannery vol, 2
[4] Lumen Gentium, 29.
[5] Sách Nghi thức Phong chức bao gồm ba nghi thức riêng biệt dành cho việc phong chức linh mục và phó tế: Nghi thức Phong chức Phó tế; Nghi thức Phong chức Linh mục; và Nghi thức Phong chức Phó tế và Linh mục trong cùng một Thánh lễ. Để tránh sự trùng lặp khi trình bày riêng rẽ từng bậc phó tế và linh mục, bài viết này sẽ phân tích cấu trúc của nghi thức phong chức kết hợp.
[6] Trong thực tế cử hành phụng vụ, trước tiên Giám mục thực hiện nghi thức giới thiệu và tuyển chọn đối với các tiến chức phó tế, sau đó lặp lại quy trình tương tự cho các tiến chức linh mục. Tuy nhiên, nhằm phục vụ mục đích tìm hiểu, phần giới thiệu tiến chức sẽ được trình bày tách biệt với phần tuyển chọn. Nguyên tắc này cũng sẽ được áp dụng cho các phần nghi thức tách biệt khác.
[7] Đối với các tiến chức phó tế, giám mục tuyên bố: “Nhờ ơn Chúa là Thiên Chúa chúng ta và Đức Giêsu Kitô, Đấng Cứu Độ chúng ta trợ giúp, chúng tôi tuyển chọn những anh em chúng ta đây lên chức phó tế.”
[8] Nghi thức Phong chức, số 14.
[9] “…các lời huấn dụ của giám mục vào đầu mỗi nghi thức phong chức hoặc tấn phong có thể được đọc bằng tiếng bản ngữ…”
[10] Cf. Paul VI, Apostolic letter Containing Norms for the Order of Diaconate, (Ad Pascendum, 15 August, 1972). Flannery vol. 1 p. 433.
[11] Giáo dân cũng không đón nhận một thành viên mới qua Bí tích Rửa Tội bằng cử chỉ đặt tay trên họ. Tuy nhiên, cha mẹ và người đỡ đầu có ghi dấu thánh giá trên trán của dự tòng ngay sau khi linh mục thực hiện cử chỉ này.
[12] Nghi thức Phong chức, số 12.
[13] Nghi thức Phong chức, số 13.
[14] Nghi thức Phong chức, số 10.
[15] Giám mục công bố ở phần mở đầu bài giảng, nếu ngài sử dụng bản văn mẫu được đề nghị trong sách nghi thức.
[16] Một người khác có thể lập luận rằng thừa tác vụ phục vụ bác ái mới là hàng đầu. Bởi lẽ, Đức Kitô đã phán rằng trong ngày phán xét, Người sẽ bảo một số kẻ từng nhân danh Người mà rao giảng Lời Chúa, và thậm chí nhân danh Người mà trừ quỷ, rằng Người không biết họ, vì họ đã không quan tâm đáp ứng những nhu cầu thiết yếu của những người anh em bé mọn nhất của Người.
[17] Presbyterorum Ordinis, n. 13.
[18] General Instruction 2002, no. 19.
[19] Bộ Giáo luật, số 904.
[20] Nghi thức Phong chức, số 16.
[21] Kinh Tiền Tụng Thánh Lễ Làm Phép Dầu.
[22] General Instruction 2002, no. 4.
Copyright © 2021 Bản quyền thuộc về Giáo Phận Thái Bình
Đang online: 9 | Tổng lượt truy cập: 16,213,514